CIV Voorzitter Rosenthal in De Telegraaf: Volkswoede in Iraanse steden, Trump die meeloerten de hete adem van Israël in de nek: ’Ayatollah-regimewankelt nu echt’

Verschijnt 10-1-2026 in (papieren) De Telegraaf, online

Chaos, stakingen, massademonstraties en branden in tal van Iraanse steden. Hoe lang houdt het bewind van ayatollah Ali Khamenei nog stand te midden van de voortdurende protesten in het land? „Dit doet heel erg denken aan de revolutie in 1979, toen hij zelf aan de macht kwam.”

De Iraanse leider Ali Khamenei sprak vrijdag op de staatstelevisie zijn volk nog toe. Hij zei nooit te zullen wijken.

De opstand is in jaren niet zo groot geweest, beaamt voormalig minister van Buitenlandse Zaken en

tegenwoordig voorzitter van het Comité Iran Vrij, Uri Rosenthal. „Ik kan niet vanuit hier voorspellen wat er gaat gebeuren, maar wel dat het regime op zijn grondvesten schudt. Het is nog nooit zo wankel geweest. Dit is een stap in de goede richting, dankzij al die miljoenen Iraniërs,jong en oud, dwars door het hele land. Het is anders dan anders.”

Donderdagavond was het volgens waarnemers in tientallen steden ’raak’ in Iran. Zo verifieerde de BBC meerdere video’s die op sociale media rondgaan, met ’grote menigten’ die de straat op gingen. De protesten houden nu bijna twee weken aan. 

Donderdag werd vrijwel al het internet- en telefoonverkeer uitgeschakeld door de machthebbers in het land, meldt AP. Dat gebeurde vermoedelijk om nog enige grip te houden. Of een poging daartoe, want de geest lijkt wel uit de fles. Op sommige plaatsen komt het ook tot gewelddadige botsingen tussen betogers en leden van de gevreesde Iraanse veiligheidstroepen. 

’Leiders worden nerveus’ 

Rosenthal ziet dat de autoriteiten in Iran worstelen met het onder de duim houden van de bevolking. Iraniërs zijn volgens kenners van het voormalige Perzische rijk doorgaans zelf niet zo religieus als de huidige zittende macht.

Rosenthal: „Al veel langer blijkt dat de ayatollahs, de geestelijk leiders in Iran, Khamenei bovenal, intoenemende mate nerveus zijn. Daar komt bij, zeker nu met deze volksopstand, dat ze geschrokken zijn van de blamage in de twaalfdaagse oorlog tegen Israël (juni vorig jaar, red.) en nu door uitlatingen van Donald Trump, dat hij niet zal toekijken als het protest bruut wordt neergeslagen.”

Trump waarschuwde deze week in een radioprogramma opnieuw dat het religieuze regime „ervoor zal boeten” als het geweld gebruikt tegen weerloze demonstranten.

De straat opgaan is niet zonder gevaar, weten Iraniërs maar al te goed. Bij de laatste grote protestgolf in 2022, na de dood van de 22-jarige Mahsa Amini die haar hoofddoek niet correct zou hebben gedragen, vielen vele honderden doden.

’Warboel aan maatregelen’

De Iraanse machthebbers proberen nog ’met een warboel aan maatregelen’ enige controle te houden, „met het uitdelen van geld of juist met het scherp schieten op demonstranten, zoals nu gebeurt”, aldus Rosenthal. De 86-jarige Khamenei zit volgens hem momenteel „in een diepe, zwaarbeveiligde bunker, misschien wel voor de rest van zijn leven.”Volgens mensenrechtenorganisaties, die vaak ook vanaf een afstand de situatie moeten volgen, kwamen de afgelopen tijd al zeker 45 mensen om het leven. Duizenden anderen zijn opgepakt.

’Khamenei Assad achterna’

Bij een eventuele val zullen de islamitische regenten in ieder geval niet naar het bevriende Venezuela kunnen vluchten. Khamenei zou al voorbereidingen hebben getroffen, mocht het misgaan, om naar Moskou te verkassen, werd onlangs door de Wall Street Journal gemeld op basis van inlichtingendiensten.

De Iraanse ayatollah zou in dat geval buren kunnen worden met de gevallen president Bashar al-Assad van Syrië.

Vergelijking met 1979 snel gemaakt

„Als je kijkt naar de samenstelling van de volksopstand, doet die heel erg denken aan de opstand in 1979, toen Khamenei aan de macht kwam. Een mengeling van winkeliers, jongeren en mensen die tegen het heersende regime en de zelfverrijking van de heersende kliek zijn.

De Revolutionaire Garde, die in feite de macht in handen heeft, heeft honderden miljoenen in handen, maar ze zijn sinds 7 oktober wel een kopje kleiner gemaakt”, ziet Rosenthal, die in 2012 onder Rutte I het ministerie van Buitenlandse Zaken namens de VVD onder zijn hoede had.Volgens de uit Iran gevluchte hoogleraar en Telegraaf-columnist Afshin Ellian gaat het om ’een leger van wanhopige jongeren’ die nu de straat opgaan. „Zij worden gesteund door marktkooplui en studenten.”

Tekenend zijn de beelden van het brandende standbeeld ter ere van Qassem Soleimani in de provincie Fars. Hij wordt door de heersende islamisten gezien als een nationale held. Donald Trump bracht hem met een onverwachte droneaanval in Irak om het leven, tijdens de eerste termijn van de Amerikaanse president. Soleimani was een van de architecten van de ’As van Verzet’ tegen Israël, door terreurgroepen als Hamas, Hezbollah en de Houthi’s te steunen.

Die radicale, zwaarbewapende bewegingen rondom de Joodse staat zijn een zware slag toegebracht. Net als Teheran zelf, door verschillende sabotageacties van de gevreesde geheime diensten van Israël en meerdere aanvallen van Israël met steun van de VS. Van premier Benjamin Netanyahu is bekend dat hij het als zijn levensmissie ziet om het ’grote kwaad’ in Iran te elimineren. Israël steunt dan ook openlijk het verzet van burgers in het land.

Teheran zal te midden van alle chaos en onrust in eigen land rekening moeten houden metnieuwe aanvallen, denkt ook Rosenthal. „Een aanval van Israël hangt altijd boven de markt, dat moge duidelijk zijn. Maar een aanval vanuit Iran, net als vorig jaar, om de aandacht in eigen land af te leiden, behoort ook tot de mogelijkheden.”

De Iraanse Revolutionaire Garde maakte de afgelopen jaren weinig vrienden en rotzooit volgens de veiligheidsdiensten ook op Europees grondgebied. Bijvoorbeeld door Iraanse dissidenten te intimideren of zelfs om te laten leggen. Zo worden in Nederland zeker twee moorden en ook ander geweld aan de lange arm van Teheran gelinkt.

Rosenthal hekelt de ’westerse naïviteit’ rond Iran en breder het Midden-Oosten. „Waar zijn we mee bezig als pro-Palestijnse figuren in Nederland niet alleen met Hamas-vlaggen de straat op mogen gaan, maar ook met de vlaggen van het ayatollah-regime? Dat is de realiteit waarin we zitten.”

Zaterdag, 10 januari, staat hij zelf op het Malieveld in Den Haag, uit solidariteit met de Iraanse protestbeweging. Hij roept het formerende kabinet ook op om zich uit te spreken voor de Iraniërs die vrijheid willen. Rosenthal is overigens zelf nooit in Iran geweest en is daar naar eigen zeggen als felle criticus ook niet welkom.

Wie wel meermaals voet zette in het land is de winnaar van de verkiezingen, D66-leider Rob Jetten. Na een vakantie in 2016 sprak hij op X van een ’eye-opener’. „Weinig landen bezocht waar ’samenleving’ en ’staat’ zo van elkaar verschillen en langs elkaar heen leven”, deelde hij.